Nadir Toprak Elementleri Yeni Enerji Kaynağı Olma Yolunda

Nadir toprak elementleri, artan enerji fiyatları ve jeopolitik risklerle birlikte yeni bir enerji kaynağı olarak öne çıkıyor.

Petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükselmesi, yenilenebilir enerji kaynaklarına olan ilgiyi artırarak nadir toprak elementlerini ‘yeni petrol’ olarak tanımlamaya yöneltiyor. Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik sıkıntıları, ulusal güvenlik endişelerini de beraberinde getiriyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, küresel enerji tedarikinde aksamalara yol açarak fiyatların artmasına neden oldu. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik eylemleri, bu stratejik geçiş noktasının kapanmasına yol açarak elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji yatırımlarını daha fazla önem kazandırıyor. Bu durum, enerji ve ekonomik güvenlik tartışmalarında nadir toprak elementlerinin (NTE) rolünü artırıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, neodimyum, praseodimyum, disprozyum ve terbiyum gibi NTE’lere olan talebin 2030 yılına kadar yüzde 30 oranında artması bekleniyor. 2024 yılı itibarıyla Çin, mıknatıs türü NTE’lerin küresel madencilik üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını ve rafine üretiminin yüzde 90’ından fazlasını gerçekleştiriyor. 2005 yılında kalıcı mıknatıs üretimindeki payı yüzde 50 iken, bu oran 2024’te yüzde 90’ı geçecek.

Çin’in uyguladığı ihracat kontrollerinin, tek bir ülkeye bağımlı tedarik zincirlerinin kırılganlığını ortaya koyduğuna dikkat çekiliyor. Olası kısıtlamaların, küresel ekonomide ciddi üretim kayıplarına yol açabileceği ifade ediliyor.

Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, nadir toprak elementlerinin küçük bir pazar olmasına rağmen, bu elementlerin kullanıldığı nihai ürünlerin trilyonlarca dolarlık bir ekonomik hacim oluşturduğunu belirtti. Uysal, “Nadir toprak elementleri, geçmişte petrolün oynadığı role benzer şekilde yeni dönemin kritik girdisi konumuna yükselmiş durumda” dedi.

Uysal, Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki riskler ve NTE tedarik zincirlerinin Çin’de yoğunlaşmasının, küresel kırılganlıkları artırdığını vurguladı. Bu durum, enerji dönüşümü sürecinde yeni bağımlılık alanları oluşturuyor.

Uysal, Çin’in NTE hakimiyetinin sadece ticari bir avantaj değil, aynı zamanda jeopolitik bir kaldıraç oluşturduğunu belirtti. İhracat kısıtlamalarının, küresel ekonomi açısından yapısal bir kırılganlık yarattığını ifade etti. Ayrıca, NTE’lerin yer kabuğunda yaygın olduğunu, yalnızca Çin’de değil, Türkiye dahil birçok bölgede önemli kaynaklar bulunduğunu kaydetti. Sorunun, kaynak eksikliğinden ziyade bu kaynakları ekonomik olarak işletilebilir rezervlere dönüştürebilecek teknolojik altyapının sınırlı olmasından kaynaklandığını belirtti.

Uysal, Türkiye’deki Beylikova sahasının, Çin’e alternatif olma potansiyeline dikkat çekerek, bu bölgedeki 1,3 milyon tonun üzerindeki rezervin küresel tedarik zincirinde önemli bir rol oynayabileceğini ifade etti. Beylikova Nadir Toprak Elementleri Pilot Tesisi’nin, madencilikten mıknatıs üretimine kadar entegre bir ekosistem oluşturması halinde Türkiye için stratejik bir fırsat olabileceğini vurguladı.

Türkiye Madenciler Derneği Çevre Koordinatörü Caner Zanbak, Çin’in ham madde ve kalıcı mıknatıs üretimindeki tekelinin, ülkeleri yeni stratejik işbirliklerine yönelttiğini belirtti. Zanbak, “Çin dışındaki işbirlikleri arasında da görünür rekabetin artması muhtemel. Dünya Ticaret Örgütü’nün ‘serbest küresel ticaret’ ilkesinin bu alanda uygulanması zor görünüyor” dedi. Son yıllarda artan elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji teknolojilerinin, kalıcı mıknatıs talebinde büyük bir artışa yol açacağını da sözlerine ekledi.

2030 yılına kadar NTE’lere olan talebin yüzde 30 oranında artacağı öngörülüyor. Bu durum, elektrikli araçlar ve diğer yeni teknoloji ürünlerinde ham madde temin pazarında büyük bir küresel rekabetin doğmasına neden olacak. Jeopolitik gelişmeler ışığında, “küresel ham madde temin çekişmeleri şimdiden başlamıştır” denilebilir.