Priştine’de antifaşizm sergisi geçmişle yüzleşiyor
Priştine’deki antifaşizm sergisi, siyasi baskı, savaş, göç ve direniş hikâyeleri üzerinden faşizmin günümüzdeki biçimlerini tartışmaya açıyor.
Kosova’nın başkenti Priştine’de açılan antifaşizm sergisi, geçmişte siyasi tutukluların bulunduğu bir hapishanenin hücrelerinde faşizmin günümüzdeki anlamını tartışmaya açıyor. “A Bird with a Stone Wing” (Taş Kanatlı Kuş) başlıklı sergi, Prison of Ideals Müzesi ile BIRN’in Reporting House mekânında ziyaretçileri siyasi baskı, savaş, toplumsal direniş ve tarihsel hafıza üzerine düşünmeye davet ediyor.
Serginin girişinde yer alan üç oklu bayrak, Kosovalı görsel sanatçı Kemil Bekteshi tarafından yeniden yorumlandı. Antifaşizmle ilişkilendirilen sembolde ok uçları Kosova dağlarını, siyah kuş gagası ise Balkan Arnavutlarının benimsediği çift başlı kartal simgesini temsil ediyor.
Julian Rieken, sembolün gamalı haçın parçalanarak sol bir simgeye dönüştürülmesinden doğduğunu ve bugün yaşananlar bağlamında yeniden kullanılmaya çalışıldığını söyledi. Rieken’e göre mesele yalnızca faşizmin var olup olmadığını sormak değil; onun ne ölçüde ve nerede ortaya çıktığını, buna karşı nasıl mücadele edilebileceğini anlamak.
Almanya’da başlayan “Antifascism: Now” sergi ağı, Doğu ve Güneydoğu Avrupa ile eski Yugoslavya’ya odaklanıyor. Bu yıl başlayan çalışma, 2029’a kadar 13 farklı noktada sanatçıları, küratörleri, gazetecileri ve araştırmacıları bir araya getirecek. Priştine, Almanya dışındaki ilk durak olarak seçildi.
Eski hapishanenin hücrelerinde sosyalist dönemden kalan siyasi baskı hikâyeleri, kadınların direnişi, aşırı sağ ağları ve savaşın sonuçları ele alınıyor. İtalyan sanatçı Stefano Romano’nun “Songs for the Present Tense” adlı çalışması, Lipjan’daki ceza infaz merkezinde bulunan kadın mahkûmlarla hazırlanan bir performansa dayanıyor. Vigan Nimani’nin resimleri, Josip Broz Tito da dahil olmak üzere Yugoslavya tarihinden figürleri işlerken Blerta Haziraj, Antifaşist Kadınlar Cephesi’ni ve Kosova’daki kadın partizanların geçmişini görünür kılıyor.
Çalışmalar arasında LGBTQ+ topluluklarının maruz kaldığı şiddete odaklanan bir video yerleştirmesi ile gazetecilerin Almanya’daki aşırı sağ gruplarla karşılaşmalarını konu alan bir film de bulunuyor.
Kişisel mektuplar ve savaşın izleri
Reporting House’daki bölümde ise hapishane mimarisinden gazeteciliğin ve kişisel tanıklıkların tarih yazımındaki rolüne geçiliyor. Arnavutluk’tan 1990’ların başındaki göçü gösteren bir fotoğrafın yeniden yorumlandığı eser, görüntüyü çeken gazetecileri göçmenlerden birinin fotoğrafladığı sıra dışı anı merkeze alıyor. Eser, gerçek bir insan kafatasının üzerinde sergileniyor.
“A Wall Divides Us” başlıklı bölümde, Kosova Arnavutları Xheva Krasniqi-Lladrovci ile Fehmi Lladrovci’nin 1985-1990 yılları arasında birbirlerine gönderdiği mektuplar bulunuyor. Fehmi Lladrovci’nin hapiste olduğu dönemde yazılan mektuplar, siyasi baskının yanı sıra eğitim ve kadınların toplumsal mücadelesine dair mesajlar taşıyor. Sergide Krasniqi-Lladrovci’nin nişan elbisesi ile 1998’de öldürüldüğü sırada üzerinde bulunan mühimmat yeleği de yer alıyor.
BIRN’in Reporting House mekânındaki bir diğer çalışma, 1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Çelebiçi kampında görev yapan Esad Landzo ile yapılan 40 dakikalık röportajdan oluşuyor. Savaş suçlarından hüküm giyen Landzo’nun inkârdan pişmanlığa uzanan anlatısı, suç ve sorumluluk kavramlarını gündeme getiriyor.
Priştine’deki antifaşizm sergisi, tarihsel yüklerden kurtulmadan ilerlemeye çalışan bir kuşun imgesi üzerinden, geçmişle bugün arasındaki gerilimi ele alıyor. Sergi 28 Kasım’a kadar açık kalacak.









